Trwa ładowanie...
d43nxrj

Referendum ludowe w 1946 r.

• 30 czerwca 1946 r. przeprowadzono w Polsce referendum • Zadano w nim trzy pytania, które odnosiły się do kwestii zachowania Senatu, istnienia gospodarki wolnorynkowej i sprawy granic • Komuniści rozpoczęli kampanię propagandową, by głosować ''3xTak'' • Wyniki ostatecznie sfałszowano
Share
Tablice agitacyjne przed referendum w Warszawie, 1946 r.
Tablice agitacyjne przed referendum w Warszawie, 1946 r.Źródło: Wikimedia Commons
d43nxrj

Po zakończeniu II wojny światowej Niemcy byli pobici i pokonani, ale Polska nie była wcale wolna. Ziemie Rzeczypospolitej zostały zajęte przez Armię Czerwoną i to Związek Sowiecki decydował o losach Polaków. Legalny rząd polski przebywał na obczyźnie, a polskie społeczeństwo było zbyt zmęczone wojną i okupacją, żeby zdecydować się na masowy zbrojny opór. Rosjanie – nauczeni doświadczeniem XIX w. – nie przejęli bezpośredniej władzy w Polsce, tylko sprawowali ją poprzez pośredników mówiących po polsku, skupionych wokół Polskiej Partii Robotniczej.

###Referenda - narzędzia dyktatorów
W 1946 r. Polska nie była jeszcze państwem komunistycznym – ani nawet socjalistycznym. Wciąż walczyli Żołnierze Wyklęci. Gospodarka była wolnorynkowa, handel był w prywatnych rękach, tak samo jak rolnictwo. W Sejmie zasiadali przedstawiciele wielu partii i chociaż większość z nich została ''przekonana'' przez sowieckich enkawudzistów i polskich ubeków do popierania Polskiej Partii Robotniczej, to współpracy odmawiało Polskie Stronnictwo Ludowe. Ówczesne PSL było nie tyle partią chłopską, co partią niepodległościową i cieszyło się poparciem większości Polaków. Gdyby w 1946 r. przeprowadzono wybory w Polsce, to wygrałaby je właśnie ta formacja, zdobywając przeważającą większość głosów. A do tego nie mogli dopuścić komuniści w Moskwie i w Warszawie. Ich rządy w Polsce musiały mieć pozory legalności. Trzeba więc było albo zniechęcić społeczeństwo do głosowania na PSL, albo tak sfałszować wybory, by uniknąć protestów społecznych.

Sprawdzianem miało być referendum ludowe - specyficzna forma głosowania powszechnego, w którym mogą brać udział wszyscy wyborcy. Szczególnie modne stały się referenda w XIX w., kiedy służyły udowodnieniu, że dyktatorzy cieszą się poparciem społecznym. Wynikiem głosowania łatwo można manipulować, np. w odpowiedni sposób formułując pytania albo prowadząc agresywną kampanię propagandową. W referendach przeprowadzanych w III Rzeszy w latach 1933, 1934, 1936, 1938 polityce Adolfa Hitlera udzieliło poparcia – kolejno - 95 proc., 88 proc., 98 proc. i 99 proc. społeczeństwa. W 1946 r. komuniści w Polsce spodziewali się osiągnąć podobne wyniki.

d43nxrj

###Trzy pytania
Decyzję o referendum ludowym podjęto w końcu kwietnia 1946 r. Zamierzano zadać trzy pytania, dotyczące różnych stref życia powojennej Polski. Pierwsze – ''Czy jesteś za zniesieniem Senatu?'' – dotyczyło tak naprawdę zachowania politycznych tradycji II Rzeczpospolitej. Drugie – ''Czy chcesz [...] ustroju gospodarczego, zaprowadzonego przez reformę rolną i unarodowienie podstawowych gałęzi gospodarki krajowej, z zachowaniem ustawowych uprawnień inicjatywy prywatnej?'' – kwestii istnienia gospodarki wolnorynkowej. Trzecie – ''Czy chcesz utrwalenia zachodnich granic Państwa Polskiego na Bałtyku, Odrze i Nysie Łużyckiej?'' – odnosiło się do problemu przedwojennych granic Polski: bez Wrocławia, Szczecina, Olsztyna, ale z Wilnem, Grodnem i Lwowem. Pytania zostały sformułowane tak, żeby intuicyjną odpowiedzią na każde z nich było ''Tak''. Któż bowiem nie chciałby zmniejszenia liczby polityków, sprawiedliwej i narodowej gospodarki oraz powiększenie terytorium Polski? Komuniści zachęcali do głosowana ''3xTak'' i taki
też wynik referendum uznaliby za sukces. ''3xTak'' było również doskonałym i nośnym hasłem propagandowym.

Opozycja antykomunistyczna miała niegdyś podobny program polityczny, teraz jednak nie mogła go realizować, oznaczałoby to bowiem popieranie komunistów. Polskie Stronnictwo Ludowe – największa partia opozycyjna – nawoływało więc do głosowania na pierwsze pytanie – ''Nie''. Wolność i Niezawisłość – ugrupowanie, które można by nazwać politycznym skrzydłem Żołnierzy Wyklętych – wzywało do odpowiedzi ''Nie'' na pierwsze dwa pytania. Narodowe Siły Zbrojne – czyli najbardziej nieprzejednani Żołnierze Wyklęci – wzywało do głosowania ''3xNie''.

Referendum przeprowadzono 30 czerwca 1946 r. 12 lipca ogłoszono wyniki: ''Tak'' odpowiedziało – odpowiednio na 1., 2. i 3. pytanie – 68 proc., 72 proc. i 91 proc. głosujących. Było to fałszerstwo na olbrzymią skalę. Opozycja była jednak zbyt słaba, żeby ujawnić prawdę. Wydawało się, że komuniści odnieśli sukces, jednak w rzeczywiste wyniki udowadniały, że cieszą się oni minimalnym poparciem społecznym. Dlaczego? Warto przyjrzeć się genezie i skutkom referendum ludowego.

Rzeczywiste wyniki referendum były porażką komunistów. Stosunek odpowiedzi ''Tak'' do ''Nie'' był zupełnie odwrotny. ''TAK'' odpowiedziało – odpowiednio na 1., 2., 3. pytanie – 26 proc., 42 proc., 67 proc. głosujących (a być może nawet mniej.) Pomimo sprawowania rządów przez dwa lata, zgromadzenia wokół siebie wielu ''postępowych'' partii politycznych, pokonania Żołnierzy Wyklętych, obecności wojsk rosyjskich w Polsce i zastraszania wyborców – jedynie co czwarty Polak popierał politykę ''bloku demokratycznego''.

d43nxrj

###Kolejne fałszerstwo
Jedynym wyjściem dla komunistów było fałszerstwo na olbrzymią skalę. Czynili to na różne sposoby. Zastraszano głosujących, szantażowano, bito. Zajmowali się tym funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej i Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, ale także żołnierze Ludowego Wojska Polskiego. Wymuszano jawne głosowanie i pilnowano, żeby głosować ''3xTak''. W miejscach, w których udało się zastraszyć komisje wyborcze, do urn dosypywano karty z głosami ''3xTak''. Fałszerstw dokonywano w miejscach głosowań oraz po drodze z komisji obwodowych do okręgowych. Na podstawie dokumentów z archiwów rosyjskich wiadomo, że funkcjonariusze sowieckiego MGB, udzielający ''bratniej pomocy'', napisali od nowa 5994 protokoły, podrabiając około 40 tys. podpisów. Prof. Andrzej Paczkowski, komentując powyższe liczby, stwierdził, że ''ponieważ w całym kraju działało 11 057 komisji, należy wnosić, że pozostałe 5063 protokołów sfałszowali polscy czekiści z UB''.

Referendum udało się sfałszować, a protesty opozycji zlekceważyć. Te ostatnie nie miały żadnych konsekwencji, bo – co prawda - niechęć do komunistów była duża, ale społeczeństwo polskie było zbyt zmęczone wojną i okupacją, żeby zdecydowanie zareagować. Komuniści doszli więc do wniosku, że skoro nie mają nawet co marzyć o poparciu społecznym, to muszą sfałszować wybory. Zrobili to w 1947 r., zdobywając tym samym pełnię władzy w Sejmie, który od tego momentu stracił swoje znaczenie polityczne. Decyzje bowiem podejmowała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza - wypełniając polecenia Moskwy.

Referendum ludowe wykazało, że komuniści mieli w Polsce poparcie mniejsze, niż w jakimkolwiek innym państwie socjalistycznym. Taki stan utrzymał się w Polsce aż do 1989 r.

###Dr Tymoteusz Pawłowski dla Wirtualnej Polski

d43nxrj

Podziel się opinią

Share
d43nxrj
d43nxrj