ycipk-ddxleg
ycipk-ddxleg

Powstanie Chmielnickiego - Najnowsze informacje

Bogdan Chmielnicki pochodził ze szlachty kozackiej Wikimedia Commons - Brak Praw Autorskich CC0
Podziel się

Powstanie Chmielnickiego było zrywem Kozaków Zaporoskich i chłopstwa ruskiego przeciwko Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Konflikt trwał w latach 1648-1657.

ycipk-ddxleg

Powstanie Chmielnickiego – przyczyny

Na tle ekonomiczno-społecznym *przyczyn powstania Chmielnickiego *należy doszukiwać się w ogromnych zróżnicowaniu społeczeństwa Księstwa Ruskiego, które Rzeczpospolita Obojga Narodów chciała włączyć do swoich terenów. Na Rusi istniały już pewne tendencje propolskie. Dotyczyły przede wszystkim magnatów, którzy kierowani chęcią zaistnienia w życiu polityczny porzucali prawosławie i posługiwali się tylko językiem polskim.

Kolejną warstwę stanowili pretendujący do elity społecznej Kozacy, wśród których podział był szczególnie widoczny. Kozacy rejestrowi walczący dla wojsk Rzeczpospolitej Obojga Narodów otrzymywali żołd, a nierzadko także ziemie i tytuły szlacheckie. Pozostali Kozacy traktowani byli na równi z chłopstwem.

Najniższą warstwę społeczną stanowili chłopi, często zbiegli z krajów ościennych. Nie czuli przynależności do ziemi ani żadnego narodu, a ich ubóstwo pogłębiała zaborcza polityka rolna tamtejszych magnatów.

W świetle tak zróżnicowanego społeczeństwa wybuch buntu był nieunikniony. Powstanie Chmielnickiego poprzedziło kilka innych zrywów, między innymi Nalewajki, Pawluka czy Kosińskiego.

ycipk-ddxleg

Bezpośrednim powodem wybuchu powstania Chmielnickiego były porzucone przez króla Władysława IV plany wojny z Turcją. Kozacy widzieli w konflikcie źródło bogactwa, polska szlachta natomiast namawiała monarchę do zaniechania napaści. To stało się dla Kozaków silnym argumentem podczas rebelii.

Powstanie Chmielnickiego – przebieg

Bohdan Chmielnicki, szlachcic kozacki i właściciel ziemski rozpoczął agitację do walki z Rzeczpospolitą na Siczy jeszcze w grudniu 1647 roku. Kozacy Zaporoscy, tworzący później główną siłę powstańczą, dołączyli do chmielnickiego dopiero w lutym następnego roku.

Powstanie rozpoczęło się od drobnych potyczek z oddziałami pułkowników Wadowskiego i Krzeczowskiego nad Dnieprem. Wkrótce Bohdan Chmielnicki zwrócił się o pomoc do Tatarów, którzy zdecydowali się go wesprzeć.

Pierwsze duże bitwy podczas powstania Chmielnickiego rozegrały się nad Żółtymi Wodami i pod Korsuniem. Zakończyły się bezspornym zwycięstwem oddziałów kozackich. Zaraz po nich sojusznicy Chmielnickiego, Tatarzy, odebrali obiecaną zapłatę i powrócili na Krym, pozostawiając Kozaków samotnie na polu bitwy.

ycipk-ddxleg

W związku z zaistniałą sytuacją Bohdan Chmielnicki postanowił zmienić taktykę. Wyraziwszy chęć zawarcia porozumienia, usunął się w cień, aby zebrać oddziały na nowo. Kolejne bitwy powstania Chmielnickiego rozstrzygały zwycięzców naprzemiennie. Najpierw wojska koronne pokonały Kozaków pod Konstantynowem, potem oddziały Chmielnickiego zwyciężyły polską armię pod Piławcami.

Kolejne bitwy: bitwa o Mozyrz, bitwa pod Zahalem i pierwsza bitwa pod Łojowem zakończyły się zwycięstwem Polaków. Stoczona w 1649 roku bitwa pod Zborowem przyniosła pierwsze porozumienie stron. Bohdan Chmielnicki otrzymał tytuł hetmana, a Ukraina gwarancję niezależności.

Walki w ramach powstania Chmielnickiego wskrzeszono w 1651 roku. Strony starły się pod Kopyczyńcami, Beresteczkiem i po raz drugi pod Łojowem. Pod Białą Cerkwią doszło do kolejnej bitwy, a następnie drugiego rozejmu.

Po serii porażek Tatarzy odnieśli zwycięstwo dopiero w potyczce pod Batohem. Ostatnią dużą bitwą była ta pod Żwańcem. W 1654 roku Polacy i Kozacy podpisali w Perejasławiu ugodę, na mocy której strona kozacka oddała lewobrzeżną część Ukrainy pod zwierzchność cara Mikołaja Romanowa. Postanowienia rozejmu oznaczały zakończenie powstania Chmielnickiego, ale stały się bezpośrednią przyczyną konfliktu między Polską a Rosją, który trwał od 1654 do 1686 roku.

Powstanie Chmielnickiego – najważniejsze bitwy

ycipk-ddxleg

Do najważniejszych potyczek powstania Chmielnickiego zakończonych zwycięstwem Kozaków należą:

  • bitwa nad Żółtymi Wodami (1648)
  • bitwa pod Piławcami (1648)
  • bitwa pod Batohem (1652)

Bitwy wygrane przez Rzeczpospolitą:

  • bitwa pod Konstantynowem (1648)
  • bitwa o Mozyrz (1649)
  • bitwa pod Zahalem (1649)
  • I bitwa pod Łojowem (1649)
  • bitwa pod Krasnem (1651)
  • bitwa pod Kopyczyńcami (1651)
  • bitwa pod Beresteczkiem (1651)
  • II bitwa pod Łojowem (1651)

Bitwy powstania Chmielnickiego zakończone rozejmem:

  • bitwa pod Zborowem (1649)
  • bitwa pod Białą Cerkwią (1651)
  • bitwa pod Żwańcem (1653)
ycipk-ddxleg
ycipk-ddxleg