Trwa ładowanie...
d1p69f0
Nauka w Polsce
historia

Antysemickie mity o mordach rytualnych doprowadziły do pogromów

Krew chrześcijan miała służyć do wypiekania mac, leczenia ran po obrzezaniu i przemywania oczu niemowląt. Legendy o rzekomych rytualnych mordach dokonywanych przez Żydów na chrześcijanach stały się przyczyną pogromów w różnych częściach Europy. Na tych mitach oparty jest również kult kilku świętych. Niektóre elementy antysemickich legend funkcjonują do dzisiejszych czasów.
Głosuj
Głosuj
Podziel się
Opinie
Antysemickie mity o mordach rytualnych doprowadziły do pogromów
(Obraz z katedry w Sandomierzu autorstwa Karola de Prevot z XVIII wieku. Przedstawia rzekomy mord rytualny dokonany przez Żydów, Fot: Wikimedia Commons)
d1p69f0

Pierwsze informacje o rzekomych mordach rytualnych dokonywanych przez Żydów na chrześcijanach pojawiły się w średniowieczu. W dwunastowiecznej Anglii znaleziono zwłoki 12-letniego chłopca - Williama z Norwich. Według antysemickich podań, na ciele ofiary znaleziono ślady tortur. Zwłoki chłopca złożono w Katedrze w Norwich, do której zaczęli ściągać pielgrzymi, co doprowadziło do kanonizacji Wiliama. Chłopiec był więc pierwszą ofiarą rzekomego mordu rytualnego, dokonywanego przez Żydów na chrześcijanach w Europie.

Mit krwawego rytuału

- Mianem mordu rytualnego określa się zabójstwo na tle religijnym, powodowane niechęcią religijną - wyjaśnia dr hab. Anna Michałowska-Mycielska z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Schemat powstawania tego rodzaju "legend" był ten sam. - Mamy ofiarę, najczęściej dziecko, które zostaje zamordowane przez Żydów. Najczęściej byli to mali chłopcy do siódmego roku życia. Znane są także legendy, w których ofiarą staje się mała dziewczynka czy dorosły człowiek - opisuje dr Michałowska-Mycielska.

d1p69f0

W pojawiających się antysemickich oskarżeniach, ciało ofiary miało zazwyczaj ślady po nakłuciach. - Celem mordu nie miało być powtórzenie pasji Chrystusa, ale pozyskanie krwi. Ta krew miała być przeznaczona do różnego rodzaju celów np. dodawania jej do macy, czyli niekwaszonego chleba, wypiekanego na święto Pesach. Z punktu widzenia zasad żywienia było to jednak bezzasadne, bo kuchnia żydowska absolutnie zakazuje spożywania krwi. Mówiło się też o leczeniu krwią ran po obrzezaniu, przemywaniu nią oczu noworodków. Żydzi - podobnie jak wszelkie "gorsze" nacje np. Mazurzy, Mazowszanie - mieli rodzić się ślepi, przetarcie oczu krwią miało pomagać im otworzyć oczy - mówi historyk.

W wielu takich opowieściach dziecko do oprawców doprowadzał zły chrześcijanin, najczęściej kobieta. Miało to być memento dla kobiet, które służyły w rodzinach żydowskich i wchodziły w zbyt zażyłe kontakty ze swoimi pracodawcami. Rzekome morderstwo następowało najczęściej w czasie Wielkiego Tygodnia, a miała w nim uczestniczyć cała gmina żydowska.

Ciało ofiary miało być wrzucane do rzeki, ale w cudowny sposób samo wskazywało swoich oprawców. - Winowajcy próbują pozbyć się ciała ofiary, ale wbrew ich intencji - bardzo szybko zbrodnia wychodzi na jaw dzięki cudownym wydarzeniom. Dryfujące ciało zatrzymuje się przy domach żydowskich, zostaje wykopane przez zwierzęta czy cudownie odnalezione - wyjaśnia dr Michałowska-Mycielska.

Podziel się

Rycina przedstawiająca rzekomy mord rytualny dokonany na Szymonie z Trydentu w 1475 r.fot. Wikimedia Commons

d1p69f0

Odkrycie ciała zwykle jest jedynym prawdziwym elementem tych historii. - Często zaczynało się od znalezienia ciała ofiary. Tymczasem ich śmierci były następstwem różnego rodzaju nieszczęśliwych wypadków, np. ataków dzikich zwierząt. Znane też są przypadki, kiedy podczas procesu Żydów o zabicie dziecka, znajdowało się ono całe i zdrowe - relacjonuje badaczka.

Kult Gabriela

Modelową opowieścią o mordzie rytualnym stała się XV-wieczna historia Szymona z Trydentu, którego obwołano błogosławionym. Trzyletni chłopiec zginął przed Wielkanocą. Jego ciało z ranami kłutymi znaleziono w rzece w pobliżu dzielnicy żydowskiej. Najbardziej znanym polskim oskarżeniem o mord rytualny jest zaś historia Gabriela Zabłudowskiego, późniejszego świętego Kościoła Prawosławnego.

Gabriel Zabłudowski urodził się we wsi Zwierki w 1684 roku. Pewnego dnia matka zostawiła sześcioletniego chłopca samego w domu. - Na ten moment czekał oprawca, który wywiózł Gabriela do Białegostoku. Tam doszło do zbrodni i nakłuwania ciała chłopca dla pozyskania krwi. Po wszystkim ciało odwieziono do Zwierek i porzucono na skraju lasu. Straż miały przy nim pełnić dzikie psy, które obsiadły ciało chłopca nie dopuszczając do rozszarpania zwłok przez ptaki i dzikie zwierzęta. W dodatku wyły tak, że sprowadziły do ciała chłopca ludzi z wioski, m.in. rodziców Gabriela - opisuje historyk.

d1p69f0

Ciało Gabriela pochowano w Zwierkach na cmentarzu przy cerkwi. Jednak 30 lat po śmierci chłopca w miejscu tym zapanowała epidemia cholery. Przy grzebaniu kolejnych zmarłych, gdy naruszono grób Gabriela, okazało się, że zwłoki zachowały się w niezmienionym stanie. - Wydobyto je i wyeksponowano w cerkwi w Zwierkach, a epidemia cholery ustała - przypomina legendę dr Michałowska-Mycielska.

Tak rozwinął się kult dziecka-męczennika. W połowie XVIII wieku po pożarze cerkwi w Zwierkach nienaruszone zwłoki przeniesiono do monastyru w Zabudowie, a później razem z procesją do Słucka. - To wszystko rozsławiło Zabłuckiego, którego w 1820 roku kanonizowano w rosyjskiej cerkwi prawosławnej - mówi prelegentka. W roku 1992 sarkofag ze zwłokami Gabriela przewieziono z Grodna do Białegostoku i tutaj znajduje się do dzisiejszego dnia. Każdego roku w maju jest jednak przenoszony do Zwierek. W procesji z trumną uczestniczy wtedy blisko tysiąc osób.

- Tego rodzaju legendy były pożywką głównie dla niższego kleru. Wokół męczennika bardzo często wyrastał kult, relikwie stawały się przedmiotem czci, powstawało sanktuarium, przybywali pielgrzymi i procesje. Dla wyższego duchowieństwa sprawa była bardziej problematyczna. Papiestwo zachowało powściągliwość np. w sprawie Szymona z Trydentu. Legendy o mordach rytualnych pojawiały się przez wiek XIX, aż do początku wieku XX. Pogłoska o zabiciu chrześcijańskiego dziecka była jednym z motywów pogromu kieleckiego w 1946 roku - podkreśla historyk.

Ewelina Krajczyńska, Nauka w Polsce

Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl

d1p69f0

Podziel się opinią

Share

d1p69f0

d1p69f0